کنفرانس نشر اولین گزارش اطمینان دهی ابتکار شفافیت زیربنایی افغانستان برگزار شد


ابتکار شفافیت زیربنایی افغانستان به روز ۵ شنبه ۲۴ عقرب ۱۳۹۷ برابر با ۱۵ نوامبر ۲۰۱۸ اولین گزارش اطمینان دهی خود را در هماهنگی با وزارت اقتصاد و با حضور داشت جلالتماب دوکتور عبدالله عبدالله، مقامات بلند پایه حکومت وحدت ملی افغانستان، آقای پیتر متیوز، رئیس اجرائیه ابتکار بین المللی شفافیت زیربنایی، شرکای بین المللی، نماینده گان سکتور خصوصی، نماینده گان جامعه مدنی و سایر نهاد های ذیدخل در ریاست اجرائیه کشور نشر نمود.

 

گزارش اطمینان دهی عبارت از گزارشی است که بر مبنای آن اطلاعات تخنیکی سکتور زیربنا بررسی میشود، نگرانی ها شناسایی شده و به زبان عام فهم ترجمه در اختیار مردم قرار میگیرد. این گزارش شهروندان وگروه نهاد های ذیدخل که متشکل از حکومت، جامعه مدنی و سکتور خصوصی است را کمک می کند تا موضوعات اساسی بخش زیربنا را درک نموده و تصمیم گیران را حسابده قرار بدهند.

 

جلالتماب دوکتور عبدالله عبدالله که در این برنامه حضور داشت گفت: “نشر گزارش اطمینان دهی امر ضروری است و شفافیت در همه امور بخصوص زیربنا از اهمیت بالایی برخوردار است. یافته های گزارش اطمینان دهی نشان میدهد که ما در مراحل آماده سازی پروژه (از قبیل سروی و دیزاین) با مشکل جدی روبرو هستیم. بناً  از تمام نهاد های تدارکاتی خواسته میشود که اقدامات لازم را در جهت بهبود این وضعیت از طریق ظرفیت سازی و تمرکز بیشتر بر روی این مرحله روی دست بگیرند و از وقوع مشکلات  مانند تاخیر پروژه و افزایش قیمت پروژه در آینده کاسته شود. بر علاوه تلاش شود که فرهنگ شفافیت افزایش یابد تا حس مالکیت در مردم کشور ایجاد شود

جناب دکتور مصطفی مستور وزیر اقتصاد و رئیس گروه نهاد های ذیدخل ابتکار شفافیت زیربنایی افغانستان نیز در این برنامه صحبت کرد و گفت: “ گزارش اطمینان دهی حاضر که بالای هشت پروژۀ زیربنایی به ارزش حدود ۱۵۰ ملیون دالر امریکایی مربوط وزرات های فواید عامه، احیا و انکشاف دهات و انرژی و آب  نوشته میباشد که هم از جانب حکومت تمویل شده اند و هم از جانب نهاد های تمویل کننده خصوصاً بانک جهانی تمویل شده اند می باشد. این گزارش با در نظر داشت اصول اساسی نهاد ابتکار شفافیت زیربنایی افغانستان تهیه شده است و هدف کلی آن بررسی شفافیت و حسابدهی در سکتور زیربنایی کشور می باشد. یافته های این گزارش نشان میدهد که سطح نشر اطلاعات در نهاد های تدارکاتی در مقایسه با معیار های جهانی کاست اندک بوده و تنها ۲۷% را تشکیل میدهد.  همچنان این گزارش می رساند که پروژه های زیربنایی در افغانستان بطور اوسط با ۱۱۹% تأخیر و۱۸٫۷  % افزایش قیمت مواجه است.  کیفیت پروژه های زیربنایی موضوع دیگری است که در این گزارش به آن پرداخته شده است و ازجمله نگرانی های جدی محسوب میگردد.” وی همچنین گفت این گزارش پیشنهادات موثری برای گسترش فرهنگ شفافیت  در نهاد های تدارکاتی ارایه کرده است که مهمترین آن شریک سازی مردم و جامعه مدنی در پروسه های زیربنایی با ایجاد پورتال و بانک اطلاعات ملی برای انتشار اطلاعات مطابق با استاندردهای نهاد ابتکار شفافیت سکتور زیربنایی افغانستان و یا انکشاف سیستم های فعلی نشر اطلاعات می باشد.

یافته های این گزارش نشان میدهد که به صورت میانگین، نهادهای تدارکاتی ۲۷٪ از اطلاعات پروژه ها را بر اساس معیار های نشر اطلاعات ابتکار شفافیت زیربنایی افغانستان نشر نموده اند که سطح پایین نشر اطلاعات را در نهاد های تدارکاتی  نشان میدهد. نهادهای تدارکاتی معمولا اطلاعات اعلان تدارکات و  تصمیم اعطای قرارداد  را نشر می کنند که مطابق قانون تدارکات عامه مکلف به آن هستند. اطلاعات مربوط به مراحل تطبیق و تکمیل قرارداد و پروژه نشر نمی شوند ، به جز اطلاعات برخی پروژها از سوی اداره تدارکات ملی.

 

افزایش هزینه و زمان به عنوان عمده ترین مشکلات در تحویل پروژه های زیربنایی باقی مانده است. در پروژه های انتخاب شده بطور اوسط ۱۸% افزایش هزینه و حدود ۱۱۹% افزایش زمان دیده می شود. این یافته ها را همچنین مطالعه امکان سنجی ابتکار شفافیت زیربنایی افغانستان تایید میکند. به نحویکه در آن مطالعه نیز افزایش هزینه و زمان را مشکل عمده در تحویل دهی پروژه های زیربنایی بیان کرده اند.  علل اصلی که منجر به افزایش هزینه و زمان مربوط میشود به مرحله آماده سازی ، از قبیل سروی و دیزاین ناقص و همچنان اسناد داوطلبی ناقص است. این مسایل در پروژه های سرک سازی دوشی – پلخمری، سرک میدان هوایی قندهار و سرک کابل لوگربه صورت روشن مشهود است.  برعلاوه، فقدان هماهنگی میان دیزاینر، تیم سروی و قراردادی و مهم تر از همه فقدان ظرفیت تخنیکی در میان نهادهای تدارکاتی نیز از جمله عوامل افزایش زمان و هزینه شناخته میشوند.

برخی مسائل بصورت باالقوه باعث نگرانی است و بر روند شفافیت و باز بودن پروسه تدارکات پروژه های زیربنایی تاثیر گذاشته است. این مسائل باعث بروز نگرانی ها درباره داوطلبی منصفانه، رقابت آزاد، تصمیم‌گیری‌ها در خصوص اعطای قرارداد، نظارت بر قرارداد و مدیریت آن می‌شود. چنانچه قانون و طرزالعمل‌های تدارکات که گاهی عمدی نقض می‌شوند و یا در بعضی موارد به صورت آشکار نادیده گرفته می‌شوند. برای مثال در داوطلبی برای پروژه فاز سوم بند کمال خان اکثریت دوطلبان از کشور ترکیه دعوت شده بودند به جز از یک داوطلب که از کشور قزاقستان اشتراک نموده بود. در حالیکه نظر به بند ۶ حکم ۲۱ طرز العمل تدارکات،  در صورت راه اندازی تدارکات با استفاده از روش داوطلبی مقید بین المللی، اداره تدارکاتی مکلف است داوطلبان واجد شرایط شارت لست شده را از کشورهای مختلف طوریکه از یک کشور دو داوطلب نبا شد، به داوطلبی دعوت نماید.

 

مدیریت کیفیت در پروژه های انتخاب شده، همچنین جزی از نگرانی است زیرا حاکی از کاستی های آشکار و چشمگیر در پروژه هایی است که اخیرا تحویل داده شده اند. قابل ذرک است که ساخت و ساز پروژه های در حال اجرا، از سروی نادرست، دیزاین با کیفیت پایین، کمبود تخصص نظارت از پروژه و انتخاب قراردادی با ظرفیت اندک مالی و تخنیکی میتواند از جمله عوامل باالقوه درین راستا باشند.

 

پیشنهادات این گزارش:

 

  • نهادهای تدارکاتی حکومتی باید یک پورتال ملی را برای نشر اطلاعات مطابق با استانداردهای نشر اطلاعات ابتکار شفافیت زیربنایی انکشاف دهند یا هم وبسایت‌های موجود، به عنوان یک مثال خوب، وبسایت فعلی اداره تدارکات ملی را ارتقا دهند.
  • قانون تدارکات فعلی، نهادهای تدارکاتی را نه مکلف به نشر اطلاعات مطابق به رهنمود نشر اطلاعات ابتکار شفافیت زیربنایی افغانستان می سازد و نه مانع نشر اطلاعات بیشتر می شود. بنابراین، به منظور افزایش شفافیت در تدارکات پروژه های زیربنایی، قانون تدارکات باید به نحوی اصلاح گردد که همه نهادهای تدارکاتی را مکلف به نشر اطلاعات بیشتر پروژه ها کند.
  • نهادهای تدارکاتی نیز می توانند ابتکار نشر اطلاعات کلیدی بیشتری در مورد پروژه ها را در دست بگیرند، تا زمانی که هدف ابتکار شفافیت زیربنایی در افغانستان به دست آید.
  • به منظور افزایش شفافیت در تدارکات پروژه های زیربنایی، نهادهای تدارکاتی باید معیارهای جهانی ابتکار شفافیت زیربنایی از قبیل معیار اطلاعات زیربنایی (IDS ) و مشارکت قرارداد باز (OCP) را استفاده کنند و از طریق سهیم سازی نهادهای جامعه مدنی و مردم محل در پروسه های تصمیم گیری، حساب دهی را بهبود ببخشند.
  • نهادهای تدارکاتی باید پروسه های آماده سازی پروژه را بهبود ببخشند و در ادارات خود برای فراهم آوری روند سالم قبل از امکان سنجی، در جریان امکان سنجی، مستندات مناقصه و سروی و دیزاین پروژه ظرفیت سازی کنند، تا اینکه بعدها از وقوع چالش های فراوان در مراحل تطبیق و عملیات پروژه ها جلوگیری بعمل آید.